**دوره های متنوع اخترشناسی ویژه تابستان 96 از 11 تیرماه در خانه ستاره شناسی تهران آغاز می گردد. 02166922627 گروه آموزش**    
 يكشنبه 4 تیر 1396 | 30 رمضان 1438 | 25 ژوئن 2017
مسير :
»
»
»
رنسانس علمي در ايران

رنسانس علمي در ايران
شنبه 4 خرداد 1392 - 23:02 | شاخه : | 6893 بازدید | 0 دیدگاه
رنسانس علمي در ايران
رنسانس علمي در ايران

زينب جباري 

«تاريخ علم» رشته‌اي است كه به بررسي قدرت درك و تحليل انسان از دانش و فناوري مي‌پردازد، مطالعه و پژوهش در اين رشته مي‌تواند به ابعاد فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي و معرفتي جامعه كمك شاياني كند. در واقع تاريخ علم چون فانوسي است كه راه را براي مطالعات علمي دقيق و ادامه راه علمي دانشمندان روشن‌تر مي‌كند. براي درك بهتر اهميت تاريخ علم در شكل‌گيري تفكر يك جامعه با دكتر جعفر آقاياني چاوشي استاد تاريخ علم دانشگاه صنعتي شريف و نويسنده كتاب «پژوهش‌هايي در تاريخ علم» به گفت‌و‌گو نشستيم. دكتر چاوشي مدرك كارشناسي خود را در رشته علوم رياضي از دانشگاه پاريس 8 فرانسه دريافت كرد، پس از آن در مقطع فوق ليسانس در رشته فلسفه و تاريخ رياضيات در دانشگاه پاريس 7 مشغول به تحصيل شد، سپس در مقطع دكتري رشته شناخت شناسي و تاريخ علم در همين دانشگاه به تحصيل ادامه داد و در سال 1997 زير نظر «رشدي راشد» استاد مصري مقيم فرانسه رساله دكتري خود را ارائه كرد، از دكتر چاوشي تاكنون بيش از 150 مقاله به زبان‌هاي فارسي، انگليسي، فرانسه در كشورهاي ايران، امريكا، ايتاليا، فرانسه و پاكستان به چاپ رسيده است. ماحاصل گپ و گفت با او را در ادامه مي‌خوانيد. 

é جناب دكتر چاوشي! فايده مطالعه تاريخ علم چيست و از نظر شما چرا بايد در دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشي به تاريخ علم توجه كرد؟ 
با توجه به اين نكته كه از دو قرن پيش كشورهاي استعمارگر دولت‌هاي شرقي را عقب نگه داشته‌اند به اين بهانه كه دولت‌هاي شرق تنها شاعر هستند و قدرت تحليل ندارند‌(!) اين خود بهترين دليل براي تسلط به تاريخ علم است. يكي از فايده‌هاي دانستن تاريخ علم اين است كه بدانيم علمي كه امروزه وجود دارد ريشه در علم اسلامي دارد و اين مسأله براي رسيدن به خود باوري و فاصله گرفتن ازخود بيگانگي فرهنگي كمك شاياني خواهد كرد. آشنايي با ابن سينا، خوارزمي، خيام و... در واقع مبارزه‌اي است براي مقابله با اين ادعاي دولت‌هاي غربي كه بر اين باورند ملت‌هاي شرقي قدرت تجزيه و تحليل علمي ندارند. در حالي كه دانشمندان غربي شاگردان دانشمندان بزرگ اسلامي بودند. فايده ديگر دانستن تاريخ علم اين است كه اين علم حلقه اتصال بين علوم دقيقه و علوم انساني است. فردي كه با تاريخ علم ملتي آشناست با فرهنگ، علوم معرفتي و علوم تجربي آن كشور آشناست و علم او تك بعدي نخواهد بود. يكي ديگر از فوايد تدريس تاريخ علم آشنايي تدريجي دانش‌آموزان و دانشجويان با مطالب علمي است. 
é باز خواني و مرور تاريخ علم يك سرزمين چه افق‌هايي را پيش روي پژوهشگران خواهد گشود؟ 
بنده مقاله‌اي با عنوان «علل اوج و حضيض علوم در تمدن اسلامي» نوشته‌ام كه در آن به اين نكته اشاره كرده‌ام كه چه عواملي باعث شده كه ايران به عنوان كشوري كه در قرن سوم و چهارم هجري طلايه‌دار تمام علوم جهاني بوده است به‌طور ناگهاني در قرن پنجم به انحطاط كشيده شد. زماني كه علل انحطاط علمي جامعه را بشناسيم مي‌توانيم اين عوامل را از بين ببريم و جامعه علمي را متحول كنيم. با شناخت تاريخ مي‌توانيم يك رنسانس علمي به وجود آوريم. عوامل ايجـاد يك رنسانس علمي؛ «اقتصـاد پويا»، داشتن «آزادي بيـــان» دانشــــمندان 
- مشروط بر اين كه نظريات آن‌ها منجر به فتنه نشود - و «ثبات سياسي» است كه اين سه عامل هر گاه در جامعه‌اي تجميع شود آن جامعه به يك رنسانس علمي دست پيدا خواهد كرد. خوشبختانه كشور ما چون در حال تحول علمي است بايد تلاش كنيم تا اين سه عامل را تقويت كنيم. 
é در حال حاضر ما چقدر در اين زمينه به خودآگاهي رسيده‌ايم و اين مسأله چه دستاوردهايي مي‌تواند براي ما به دنبال داشته باشد؟
امروزه كشور ما داراي تفكري پويا است. همين كه استادان ما داراي ذهني پويا هستند به معناي ايجاد تحول علمي است، بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تحول علمي و توجه به علوم بيشتر شده است، هر چند كه از جانب مجامع جهاني در تحريم هستيم و كشورهايي مانند امريكا قصد دارند تا جوشش و تحول علمي را در ايران متوقف كنند اما تلاش‌هاي دانشجويان و جامعه علمي امروز بيانگر عدم موفقيت كشورهاي غربي براي دستيابي به اين هدف‌شان است. 
é مهمترين هدف تاريخ علم پيوند دادن علوم دقيقه با علوم انساني عنوان مي‌شود منظور از اين پيوند چيست؟ 
يكي از فوايد تاريخ علم رهايي استادان از علم تك بعدي است، اگر به شرح حال دانشمندان برجسته دنيا مثل آلبرت اينيشتن و خواجه نصير و ابن سينا توجه كنيد مي‌بينيد كه همه اينها در عين حالي كه دانشمند بزرگ زمان خود هستند تقريباً عالم به همه علوم و در واقع دانشمنداني چند بعدي هستند. زماني كه انسان به همه ابعاد علم آشنايي داشته باشد، خوب مي‌تواند فكر كند مثلاً وقتي كسي كه استاد رياضيات است و قدرت تحليل سياسي نداشته باشد به راحتي در دام متفكران بيگانه خواهد افتاد. در زمان ما به عنوان مثال مرحوم دكتر محسن هشترودي رياضيدان برجسته‌اي بود كه علاوه بر اين كه شاعر بود با فلسفه و نجوم هم آشنايي داشت و صاحب تحليل‌هاي سياسي نيز بود. در حالي كه امروزه اگر از يك استاد رياضي كه در دانشگاه تدريس مي‌كند بخواهيد تحليل سياسي از اوضاع جامعه ارائه دهد شايد قادر به انجام اين كار نباشد و استادان ما جدا از رشته خود با ساير علوم كمتر آشنا هستند. نداشتن قدرت تحليل و بررسي نكردن مسائل به شكل جامع مي‌تواند آسيبي براي جامعه علمي و توليد فكر در يك جامعه باشد. 
é «شناخت»، هميشه كمك مي‌كند نظرياتي جديد توليد شود به اين اعتبار، دانستن تاريخ علم چه كمكي به دانشمندان معاصر مي‌كند تا بتوانند نظريات جديدي ارائه دهند؟ 
متاسفانه در ايران تاريخ علم دير شكل گرفت و فقط حدود10 سال است كه تاريخ علم در دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌هاي ايران تدريس مي‌شود. زماني كه مورخ تاريخ علم روش‌هاي قديم علمي را بررسي مي‌كند، پژوهشگران جوان با روش‌هاي دانشمندان قديم آشنا مي‌شوند و لازم نيست كه دانشمند جوان همه آنچه را كه قبلاً كشف شده دوباره انجام دهد بلكه مي‌توان با مطالعه تاريخ علم راه علمي دانشمندان گذشته را ادامه داد. 
é عده‌اي بر اين باورند كه مطالعات تاريخ علم با دو رويكرد انجام مي‌شود يكي رويكرد توصيفي تحليلي و ديگري فلسفي و رويكرد سومي هم مي‌توان به آن افزود كه «فلسفه تمدن» است. آيا به نظر شما مي‌توان با رويكرد «شناخت تاريخ علم»، يك تمدن را شناخت؟ 
از حدود 200 سال پيش، از تاريخ علم استفاده‌هاي بسياري شده است. در واقع مطالعه تاريخ علم كمك زيادي به ما در جهت خودآگاهي و شناخت تمدن و گفتمان‌هاي تمدني خواهد كرد. غرب با تلقين اين عقيده كه خود مبدع همه علوم است سعي بر اين دارد تا بقبولاند كه شرق بدون تقليد از غرب موفق به پيشرفت نخواهد شد. و به همين دليل سعي داشتند باور از سر تا نوك پا غربي شدن را در جامعه نهادينه كنند. اما گذشته تاريخ تمدن اسلامي و فعاليت دانشمندان اسلامي نشان مي‌دهد كه تمدن اسلامي داراي قوت‌هاي فراواني است و بسياري از ظرفيت‌هاي آن هنوز به فعليت نرسيده است و به اين اعتبار نيازمند بازخواني، بازشناسي و تبيين و تدقيق بيشتري است. بازشناسي ظرفيت‌هاي تمدن اسلامي ايراني مي‌تواند به رنسانس علمي در ايران منجر شود.



اشتراک گذاری در:

بیان دیدگاه

- لطفاً نام و دیدگاه‌ خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- سایت انجمن نجوم آماتوری ایران مجاز به ویرایش ادبی دیدگاه‌ها است.
- دیدگاه‌هایی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی و موارد مغایر با قوانین کشور باشند منتشر نخواهند شد.
- دیدگاه‌ها پس از تأیید منتشر می‌شوند.
نام:(اجباری)
رایانامه:(اجباری)
دیدگاه:

کد امنیتی:
(از چپ به راست)
https://telegram.me/iranastronomy
هم اکنون