*** قابل توجه ثبت نام کنندگان دوره های آموزشی انجمن؛ بزودی کلاسهای ستاره شناسی مقدماتی و اخترشناسی رصدی آغاز خواهد شد. واحد آموزش***    
 جمعه 24 آذر 1396 | 26 ربيع الاول 1439 | 15 دسامبر 2017
مسير :
»
»
»
در حاشيه کسوف 14 ديماه89

در حاشيه کسوف 14 ديماه89
جمعه 10 دي 1389 - 02:30 | شاخه : | 1580 بازدید | 0 دیدگاه
عليرضا اسنجاني-  
 
همانطور که در خبراعلامي سايت انجمن(همين پايگاه) مشاهده مي کنيد روز سه شنبه مورخ 89.10.14 شاهد يک خورشيد گرفتگي جزئي خواهيم بود. اين واقعه بهانه اي شد تا قدري به اين واقعه بپردازيم.
 
 
هرگاه جسمي در فضا از داخل مخروط سايه جسمي ديگر عبور کند گرفت رخ مي دهد. پس طبق تعريف خور گرفت يا خورشيد گرفتگي يا کسوف به پديده اي اطلاق مي شود که در زماني خاص ماه بين زمين و خورشيد قرار مي گيرد، در نتيجه زمين در سايه ماه قرار مي گيرد که باعث پنهان شدن خورشيد از ديد ناظر زميني مي گردد. زمين در گردش به دور خورشيد ، و ماه در گردش به دور زمين در مدارهايي بيضي شکل نزديک به دايره در حال گردش هستند. مدار گردش زمين به دور خورشيد ( 15000000کيلومتر ) 40بار بزرگتر از مدار گردش ماه به دور زمين ( 38000کيلومتر ) است. اين در هالي است که اندازه واقعي ظاهري خورشيد نيز 40برابر بزرگتر از اندازه ظاهري ماه است. اين اتفاق سبب شده که با فصله 40برابري که بين مدار گردش ماه و زمين و زمين خورشيد وجود دارد، ماه از ديد ناظر به اندازه خورشيد در آسمان ديده شود.
 
از جهتي ديگر به دليل بيضي بودن مدارهاي گردش، زمين 1.6 درصد به خورشيد نزديک يا دور و ماه 5.4 درصد از زمين دور يا نزديک مي شود که اين عامل سبب گشته  در زماني که هر دو جرم در دورترين فاصله  ( اوج ) هستند کوچکتر و زماني که در نزديکترين فاصله ( حضيض ) هستند بزرگتر به نظر برسند. اندازه ماه از ديد ناظر در زمين بين 29.3 تا 34.1 و اندازه خورشيد بين 31.6 تا 32.7 دقيقه قوسي متغير است که اين عامل خود منجر به وقوع دو نوع گرفت کامل و حلقوي مي شود.قاعده سايه اي که ماه بر زمين در زمان کسوف ايجاد مي کند 346کيلومتر و طول اين سايه 37100کيلومتر است که با توجه به دوري و نزديکي 650کيلومتر طول اين سايه تغيير مي کند.
همانطور که پيشتر ذکر گرديد هر زماني که ماه از ميان خورشيد و زمين بگذرد يک کسوف خواهيم داشت، و ماه هر 3روز يکبار به دور زمين مي گردد پس ما بايد در هر ماه يک خورشيد گرفتگي کامل داشته باشيم. اما همانطور که مشاهده مي شود چنين اتفاقي نمي افتد.
عاملي که باعث مي شود که ما هر ماه شاهد اين پديده نباشيم اين است که صفحه مداري ماه نسبت به صفحه مداري زمين 5.145 درجه انحراف داشته که باعث مي شود که ماه در هر دوره 3روزه از بالا يا پايين خورشيد بگذرد و ايجاد خور گرفت نکند. پس براي ايجاد هر گرفت لازم است که صفحه مداري ماه و خورشيد باهم برخورد داشته باشد
 
اما انواع خورشيد گرفتگي:
کلي: اگر ماه در نزديکترين فاصله خود از زمين باشد زماني که اندازه ظاهري ماه و خورشيد با هم برابر استو از مقابل خورشيد بگذرد تمامي قرص کامل خورشيد را مي پوشاند که باعث خورشيد گرفتگي کامل مي گردد. اين پديده به گونه اي کامل ترين و بهترين نوع از نظر جذابيت و شرايط براي مطالعات علمي مي باشد که نوعي نادر نيز مي باشد. در اين زمان آن منطقه از زمين که در زير سايه کامل ماه قرار دارد کاملا تاريک گشته. ماه به مدت 2 تا 5 دقيقه قرص کامل خورشيد را مي پوشاند. ميزان سايه اي که ماه در اين زمان در بخشي از زمين ايجاد مي کند بسيار اندک مي باشد که به دليل حرکت ماه اين کمربند سايه بر روي زمين در نوار باريکي به طول 32کيلومتر حرکت مي کند. تنها افرادي که در اين کمربند 32کيلومتري باشند مي توانند خورشيد گرفتگي را به صورت کلي ببيند.
اما به دليل آنکه خورشيد کاملا پوشيده مي شود محيط کاملا تاريک گشته، در اطراف خورشيد نيز تاج خورشيدي به صورت هاله هايي سفيد رنگ پراکنده شده اند قابل مشاهده است، همچنين حلقه سرخ رنگي از گازهاي خورشيدي به نام فام سپهر نيز در اطراف حلقه ديده مي شود. اين نوع گرفت داراي بشترين زمان از لحضه اولين برخورد براي ورود ماه تا آخرين تماس در لحضه عبور ماه از مقابل خورشيد است.
 
  
حلقوي: در اين نوع گرفت شرايط و زمان به مانند شرايط کسوف کامل است اما به دليل فاصله اي که ماه از زمين مي گيرد مقداري از قطر ظاهريش کم شده و نسبت به خورشيد کوچکتر ديده مي شود که اين امر سبب مي شود که زماني که ماه از مقابل خورشيد عبور مي کند به دليل قطر کم نتواند تمام قرص خورشيد را بپوشاند و مقداري از لايه هاي بيروني خورشيد ديده شود.
 
 
 
 
جزئي: در اين نوع خورشيد گرفتگي زمين از درون مخروط نيم سايه ماه عبور مي کند که تنها بخشي از خورشيد توسط ماه پوشيده مي شود که بسته به مکان ناظر اين ميزان در کمربند گرفت متغير خواهد بود. اين نوع گرفت داراي بيشترين فراواني از نظر وقوع در ساروس ها مي باشد.
 
مرکب: در اين نوع گرفت که به دليل نزديکي اندازه ظاهري ماه و خورشيد به هم اتفاق مي افتد در بخشهايي از زمين خورشيد گرفتگي کامل و در بخشهايي به دليل اختلاف منظر به صورت حلقه اي و در ديگر نقاط زمين که در کمربند گرفت قرار دارند به صورت جزئي ديده مي شود. که اين نوع گرفت از نو بسيار نادري است.
 
 
 
و اما ساروس در گرفت ها:
ساروس به دوراني اطلاق مي شود که گرفت ها در آن رخ مي دهند و مي توان گرفت ها را پيش بيني نمود. هر دوره ساروس 18 سال و 11 روز و 8 ساعت مي باشد. يعني آنکه اگر اکنون يک گرفت رخ دهد 18 سال و 11 روز 8 ساعت يا 6585 روز 8 ساعت ديگر دقيقا همان گرفت دوباره رخ خواهد داد البته با 10.5 درجه تغيير در آسمان. مثلا اگر يگ گرفت در نزديکي ستاره زتاي تک شاخ رخ دهد بعد از پايان يک دوره ساروسي همان گرفت با 10.5 درجه اختلاف با همان ستاره رخ خواهد . اما اتفاق ديگري که در اين دوره مي افتد تاثير آن 8 ساعت است. اين 8 ساعت باعث مي شود که يک سوم روز ماه زودتر غروب کند و ما نتوانيم گرفت را مشاهده کنيم و مکانهايي که 12درجه طول جغرافيايي با ما فاصله دارند بتوانند شاهد اين گرفت باشند. پس منطقي است که پس از 3 دوره ما آن کسوف را بتوانيم در همان منطقه اول ببينيم. دوران ساروسي تنها مطعلق به خورشيد گرفتگي نيست و ماه گرفتگي نيز از همين قوانين تبعيت مي کند.
اما چگونه يگ گرفت را به يک دوره ساروسي نسبت دهيم.
 همانطور که گفته شد اين سيکل در حال وقوع است و هر گرفت چه جزئي يا کلي مي تواند آغاز يک دوره از ساروس باشد.اما براي مطالعه دقيق بر روي آن از ابتداي آغاز تکامل يک گرفت از کمترين حالت جزئي شروع مي کنيم، کم کم رو به تکامل مي رود و کلي و باز کاسته شده و جزئي که ديگر دوره ساروس را کامل کند. به گونه اي مي توان به دوره هلالي ماه نسبت داد. از حالت ماه نو کم کم شروع به رشد مي کند تربيع اول و بعد ماه بدر و بعد شروع به کاسته شدن مي کند تا آنکه پس از پايان دوره ماه در آسمان نخواهد بود. پس براي آغاز مطالعه بر روي يک دوره ساروس از کمترين گرفت جزئي شروع مي کنيم و سير تکامل را ادامه مي دهيم. در طي اين سري ها 69 تا 87 بار گرفتگي رخ مي دهد. البته به طور متوسط اکثر سري ها شامل 71 تا 72 گرفت است که سهم گرفتگي هاي کامل يا حلقوي در هر سري 39 تا 59 است که سهم هر سال براي خسوف تا 2 و براي کسوف 2 تا 5 است. يعني امکان دارد که در يک سال 2 تا 5 خورشيد گرفتگي داشته باشيم اما هيچ ماه گرفتگي رخ ندهد. اگر هر فرد در طول زندگي خود 4دوره ساروس در حال فعاليت را بداند مي تواند تمام گرفت هايي را که در طول زندگيش رخ مي دهد را پيش بيني کند. در حال حاضر 11 دوره کسوف و 28 دوره خسوف در جريان است.
 
چرا گرفت ها براي ما مهم هستند؟
سوالي که شايد در ذهن هر شخص پيش بيايد اين است که چرا گرفت ها از نظر علمي براي ما مهم هستند. زماني که يک گرفت کامل پيش مي آيد بزرگترين منبع نوري در زمين براي مدت زماني کوتاه تاريک مي شود پس مي توان مطالعاتي را که در روز نياز به تاريکي دارد را انجام داد. همانطور که در بخش گرفت کلي گفته شد لايه هاي خارجي جو خورشيد تاج و فام سپهر نمايان مي شوند. اين بهترين زمان براي مطالعه بر روي واکنش هاي آنان و شکل و حالت گسترششان در فضا به صورت عيني است.
 
 اما مهمترين مطالعه ديگري که در اين زمان مي توان انجام داد انحناي فضا _ زمان است. بر طبق نسبيت عام نور تحت ميدان گرانش منحرف خواهد شد که مطالعه و محاسبه اين ميزان انحراف و مکان واقعي ستارگان در اطراف خورشيد کمک شاياني در کيهان شناسي نوين به ما خواهد کرد. در آزمايشي که در سال 1918 توسط دانشمندان در جريان يک خورشيد گرفتگي کامل انجام شد قوانين نسبيت عام به صورت عملي به اثبات رسيد. همچنين با محاسبه زمان اولين تماس ( تماس ورودي ) و آخرين تماس ( تماس خروجي ) جزئيات بيشتري در قبال مدار ماه و زمين به ما خواهد داد. همچنين مطالعه بر روي دنباله دار هايي که در حضيض هستند و به دليل نور خورشيد قابل روئيت نيستند نيز از ديگر فعاليت هاي پژوهشي در زمان گرفت ها است.
 
چرا به خورشيد گرفتگي نبايد به طور مستقيم نگاه کرد؟
خورشيد کوره اي سوزان از عناصر سنگين مانند هيدرژن و هليوم است که طي واکنش هاي هم رفتي اتمي سوخت مورد نياز خود را تامين مي کند. در طي اين واکنش ها حرارت بسيار زيادي توليد مي شود که حاصل آنها توليد موج هايي است که در فضا به پيرامون گسترش پيدا مي کند. نور خورشيد علاوه بر نور مرئي که ما شاهد آن هستيم داراي شکل هاي ديگري از امواج مانند گاما و فروسورخ مي باشد. گرمايي که از خورشيد به ما مي رسد انرژي است که توسط فوتون هاي فرو سرخ به ما مي رسد و اين موج داراي خطرات فراواني براي چشم انسان مي باشد. زماني که ما در حالت عادي و در نور طبيعي آفتاب در حرکت هستيم چشم انسان به دليل وجود نور زياد شبکيه خود را جمع مي کند تا نور به ميزان لازم وارد چشم شود و اين عمل مانع ورود بيش از حد امواج فروسرخ به چشم مي شود اما در زمان گرفت ها به دليل آنکه از ميزان نور خورشيد کم مي شود چشم ديگر شبکيه را جمع نمي کند و همان ميزان امواج وارد چشم مي شوند که باعث آسيب هايي بعضا جبران نا پذير به چشم انسان مي گردد.
نکاتي در مورد رصد خورشيد گرفتگي:
در زمان خورشيد گرفتگي حتما براي مشاهده با چشم از عينک هاي مخصوص خورشيد گرفتگي استفاده شود. عينک هاي آفتابي توان جمع آوري کامل امواج مضر را دارا نيستند. ملاک، استفاده از فيلتري است که جاذب اين امواج باشد پس هر وسيله اي که تنها و فقط باعث کاهش نور آفتاب شود مناسب نيست و بايد داراي فيلتر جاذب باشد.
 
تحت هيچ شرايطي بدون فيلتر مناسب و استاندارد از درون دوچشمي ها و تلسکوپ ها به آفتاب نگاه نکنيم. از فيلتر هاي مناسب براي لنز ها در دوربين ها جهت عکاسي استفاده شود تا آسيب به ccd دوربين وارد نشود.
بياييد با رعايت تمام نکات ايمني رصد خوب و به ياد ماندني داشته باشيم. وعده ما سه شنبه 14 ديماه 89 فرهنگسراي شفق واقع در يوسف آباد- خيابان سيد جمال الدين اسدآبادي - خيابان 21- بوستان شفق ساعت 11 صبح همراه با کارشناسان انجمن نجوم آماتوري ايران وتجهيزات استاندارد ويژه رصد کسوف. شما با دوربين موبايل خود و يا دوربيناي خانگي نيز مي توانيد اين رويداد جذاب را براي هميشه ثبت و ماندگار نماييد.
 
 


اشتراک گذاری در:

بیان دیدگاه

- لطفاً نام و دیدگاه‌ خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- سایت انجمن نجوم آماتوری ایران مجاز به ویرایش ادبی دیدگاه‌ها است.
- دیدگاه‌هایی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی و موارد مغایر با قوانین کشور باشند منتشر نخواهند شد.
- دیدگاه‌ها پس از تأیید منتشر می‌شوند.
نام:(اجباری)
رایانامه:(اجباری)
دیدگاه:

کد امنیتی:
(از چپ به راست)
https://telegram.me/iranastronomy
هم اکنون