**دوره های متنوع اخترشناسی ویژه تابستان 96 از 11 تیرماه در خانه ستاره شناسی تهران آغاز می گردد. 02166922627 گروه آموزش**    
 يكشنبه 4 تیر 1396 | 30 رمضان 1438 | 25 ژوئن 2017
مسير :
»
»
»
ديدار زايش خورشيد در چارتاقي نياسر

ديدار زايش خورشيد در چارتاقي نياسر
پنجشنبه 19 دي 1387 - 16:12 | شاخه : | 1583 بازدید | 0 دیدگاه

دگر شارسان از بر کوهسار/ سراي درنگ است و جاي شمار 
(گفتار زال در شاهنامه فردوسي)
خورشيد در حركت سالانه خود، در آخر پاييز به پايين‌ترين نقطه افق جنوب شرقي مي‌رسد كه موجب كوتاه شدن طول روز و افزايش زمان تاريكي شب مي‌شود. اما از آغاز زمستان يا انقلاب زمستاني، خورشيد مجدداً به سوي شمال شرقي باز مي‌گردد كه نتيجه آن افزايش روشنايي روز و كاهش شب است.
اين واقعه را مردم باستان، زمان زايش دوباره خورشيد مي‌دانستند و اين شب براي آنان گرامي و فرخنده بود. امروزه هم همچنان شب تولد خورشيد با نام شب يلدا يا شب چله در ميان ايرانيان گرامي داشته مي‌شود و همچون پيشينيان، سراسر شب را به انتظار طلوع خورشيد بيدار مي‌مانند و جشن و مهماني مي‌آرايند
البته امروزه برخي به اشتباه بر اين گمانند كه مراسم شب چله براي رفع نحوست بلندترين شب سال است. در حاليكه در باورهاي ايراني هيچ روز و شبي، نحس و بد يوم شناخته نمي‌شده است.
در آيين ميترا، نخستين روز زمستان با نام «خوره روز» (خورشيد روز) نخستين روز سال نو نيز بشمار مي‌آمده است و امروزه كاركرد خود را در تقويم ميلادي كه ادامه گاهشماري ميترايي است، ادامه مي‌دهد. منسوب داشتن ميلاد به ميلاد مسيح، تنها پيشينه‌اي چند صد ساله دارد و پيش از آن آنگونه كه ابوريحان بيروني در آثارالباقيه نقل كرده است، منظور از ميلاد، ميلاد مهر يا خورشيد است.
امروزه مي‌توان تولد خورشيد را آنگونه كه پيشينيان ما به نظاره مي‌نشسته‌اند، تماشا كرد: در دوران باستان بناهايي براي سنجش رسيدن خورشيد به مواضع سالانه و استخراج تقويم ساخته مي‌شده كه يكي از مهمترين آنها چهارتاقي نياسر كاشان است كه فعلاً تنها بناي سالم باقي‌مانده در اين زمينه در ايران است. پژوهش‌هاي نگارنده كه در سال 138منتشر شد (نظام گاهشماري در چارتاقي‌هاي ايران)، نشان مي‌دهد كه اين بنا بگونه‌اي طراحي و ساخته شده است كه مي‌توان زمان رسيدن خورشيد به برخي از مواضع سالانه و نيز نقطه انقلاب زمستاني و آغاز سال نو ميترايي را با دقت تماشا و تشخيص داد.
در چارتاقي نياسر کاشان سازوکاري انديشيده و ساخته شده است که چند هنگام ساليانه را بتوان با ديدار طلوع خورشيد از ميان روزنه‌هاي تشکيل شده در ميان اضلاع داخلي پايه‌هاي بنا تشخيص داد. اين چارتاقي، تنها نمونه سالم‌ باقي‌مانده از ميان ده‌ها چارتاقي ايران است که پس از حدود دو هزار سال، همچنان کاربري تقويمي و رصدي خود را تا به امروز حفظ کرده است و مي‌توان از جمله در آغاز زمستان و آغاز تابستان به مشاهده طلوع خورشيد از ميان روزنه‌هاي ويژه آن پرداخت. در بسياري از تقويم‌هاي آفتابي ديگر که اين نگارنده آنها را معرفي کرده است، اين امکان تنها با ديدار سايه‌هاي خورشيد بامدادي فرا دست مي‌آيد؛ اما در چارتاقي نياسر علاوه بر سنجش دقيق زمان از طريق سايه‌هاي ايجاد ‌شده در ميان پايه‌هاي چندگانه داخلي بنا که در حکم يک آفتاب‌سنج دقيق هستند؛ مي‌توان قرص خورشيد را نيز از روزنه ويژه‌اي که رو به سوي محل طلوع خورشيد در انقلاب زمستاني و انقلاب تابستاني دارد، تماشا کرد. برآمدن باشکوه خورشيد از اين روزنه‌ها، علاوه بر اثبات انجام محاسبات نجومي در ساخت اين بنا، ما را به ياد روزگاراني مي‌اندازد که به گمان در چنين هنگامي، آيين‌هايي ويژه در آنجا برگزار مي‌شده است. گردهمايي‌‌هايي که گويا با آيين نيايش زرواني که ريشه‌اي ژرف با خورشيد و پديده‌هاي کيهاني داشته، در پيوند بوده است.
در نزديکي چارتاقي نياسر، نمونه‌اي از يک ساعت آفتابي کهن نيز وجود داشته است که متأسفانه در ساليان اخير منهدم شده است. اين ساعت همراه با چارتاقي، مجموعه‌اي کامل از ابزارهاي زمان‌سنجي را فراهم کرده بوده‌اند.
برگرفته از وبگاه پژوهش هاي ايراني: http://www.ghiasabadi.com/niasar.html


اشتراک گذاری در:

بیان دیدگاه

- لطفاً نام و دیدگاه‌ خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- سایت انجمن نجوم آماتوری ایران مجاز به ویرایش ادبی دیدگاه‌ها است.
- دیدگاه‌هایی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی و موارد مغایر با قوانین کشور باشند منتشر نخواهند شد.
- دیدگاه‌ها پس از تأیید منتشر می‌شوند.
نام:(اجباری)
رایانامه:(اجباری)
دیدگاه:

کد امنیتی:
(از چپ به راست)
https://telegram.me/iranastronomy
هم اکنون